حسن حسن زاده آملى

43

طب و طبيب و تشريح ( فارسى )

على بن عيسى كحّال ، چشم پزشكى چيره دست و چشم‌گير بوده است . وى از دانشمندان بنام معاصر شيخ رئيس ابو على سينا بوده است ، بلكه بيست و هفت سال پيش از وفات شيخ وفات كرده است . كتاب بسيار گرانقدرش به نام « تذكرة الكحّالين » موضوع آن چشم است و مسائل آن وصف چشم و بحث از عوارض و علاج آنست . اين كتاب مستطاب سه مقالت است و هر مقالت آن چند باب . از باب ششم تا باب بيستم مقالت نخستين آن در تشريح جهاز چشم و بيان طبقات و رطوبات آنست كه موجب شگفتى هر بخرد سخن‌شناس است . باب ششم آن در تشريح طبقات هفتگانه چشم به نامهاى : « صلبيّه و مشيميّه و شبكيّه و عنكبوتيّه و عنبيّه و قرنيّه و ملتحمه » اند كه اين طبقات هفتگانه چشم از ديرباز در نظم و نثر ارباب قلم مشاهده مىشود . مثلا حافظ شيرين سخن گويد : اشك حرم نشين نهانخانه مرا * زانسوى هفت پرده به بازار مىكشى و در ديوان اين كمترين آمده است : ز هفتم آسمان غيب بىعيب خدا بينم * گهرها ريخت كامروزم بشد هر دانه خرمنها كتاب « تذكرة الكّحالين » به قطع وزيرى در 386 صفحه در سنه 1383 ه در حيدرآباد دكن به طبع رسيده است . قديم‌ترين كتاب در چشم پزشكى كه اكنون در دست است كتاب نفيس « العشر مقالات فى العين » تأليف حنين بن اسحاق عبادى متوفى 264 ه